Khu phố Chợ Lớn: Bảo tồn, nhưng tránh thành… bảo tàng

Giữ gìn, bảo tồn khu vực Chợ Lớn không nên chỉ bảo tồn về mặt quản lý đô thị mà cần giữ gìn và bảo tồn các ngôi nhà cổ, các con đường, các giá trị phi vật thể. Đặc biệt phải giữ được cái hồn của các con đường trong khu vực này, đó chính là các khu mua bán, ngành nghề truyền thống… Tránh kiểu bảo tồn, sau đó trở thành một bảo tàng vô hồn. Đó là đa số ý kiến của người dân trên các tuyến đường nằm trong khu vực bảo tồn của dự án “Bảo tồn và cải tạo khu phố cổ người Hoa” có diện tích nghiên cứu 68ha, nơi sinh sống của 440.000 dân.

Một dãy nhà cổ trên đường Triệu Quang Phục (quận 5), khu vực bảo tồn của dự án.

Đời sống người dân không cải thiện thì đừng làm

Đa số người dân tại các khu phố nằm trong khu vực bảo tồn của dự án này khi được hỏi đều rất tự hào về những di tích hiện hữu và vui, vì những căn nhà cổ của họ được bảo tồn. Tuy nhiên, hầu hết người dân ở đây mong muốn, những căn nhà cổ không chỉ được bảo tồn bên ngoài mà sẽ được trùng tu từ bên trong, đồng thời cho phép họ sử dụng các căn nhà cổ vừa làm chỗ ở vừa kinh doanh. Mặt khác, vấn đề được nhiều người dân nằm trong vùng của dự án này quan tâm nhất là bảo tồn nhưng không ảnh hưởng tới thu nhập của các hộ gia đình. Họ mong không phải di dời và hoạt động kinh doanh của họ được duy trì.

Bà Vũ Thị Duyên (206A, đường Lương Nhữ Học, phường 11, quận 5) cho biết: “Chúng tôi rất vui và hoàn toàn ủng hộ chủ trương này, nhất là bảo tồn, tôn tạo những căn nhà có giá trị lịch sử, trùng tu đình, chùa mang đậm nét văn hoá, tâm linh. Tuy nhiên, cần phải được khảo sát và nghiên cứu kỹ trước khi làm, vì dự án này ảnh hưởng tới không ít người dân”. Đồng quan điểm, một chủ tiệm dược liệu trên đường Triệu Quang Phục, cho rằng nếu đưa vào khu vực bảo tồn, Nhà nước phải giúp đời sống người dân tốt hơn, còn không thì đừng làm. Ngoài ra, nhiều người dân cũng mong rằng, TP.HCM cần đưa ra một kế hoạch cải tạo đồng bộ, bảo tồn được cốt lõi của khu dân cư cổ nhưng cần tránh tình trạng quy hoạch treo. Còn theo bà Huỳnh Thị Thảo, chủ tịch quận 5, đây là dự án thành phố có thuê tư vấn nước ngoài, phía quận không tham gia gì sâu. Tuy nhiên, qua dự án này, quận cũng mong muốn sẽ bảo tồn được những giá trị văn hoá, lịch sử trên địa bàn. Quan trọng là cần phải thực hiện đồng bộ việc bảo tồn và đảm bảo đời sống của người dân không bị xáo trộn. Đặc biệt, làm sao để người dân không thấy bị sức ép khi nhà đất của họ bị hạn chế các quyền lợi.

Cần triển khai ngay biện pháp bảo vệ những công trình cổ KTS Nguyễn Trường Lưu cho rằng, việc cải tạo và bảo tồn khu phố cổ người Hoa còn qua những trình tự khác nữa, nhưng trong thời gian chờ đợi, cơ quan quản lý các cấp của TP.HCM cần phải triển khai ngay các biện pháp để bảo vệ những công trình cổ, trong đó có những di tích chưa được Nhà nước xếp hạng. Khi chưa có quy chuẩn cụ thể về cấp hay không cấp phép xây dựng nhà dân trong khu phố cổ, UBND TP.HCM cần phải ban hành ngay một số quy định tạm để vừa đảm bảo quyền lợi và nhu cầu sống của người dân, vừa giảm bớt tác động của cơn lốc thị trường bất động sản đối với khu phố cổ đang cần được bảo tồn này.

Bảo tồn nhưng phải giữ được hồn phố cổ

KTS Nguyễn Trường Lưu, phó chủ tịch thường trực hội Kiến trúc sư TP.HCM, một thành viên trong hội đồng thẩm định dự án này, cho biết, số lượng những căn nhà cổ trong khu vực này hoặc đang dần mất đi bởi quá trình đô thị hoá, hoặc đang bị xuống cấp do trùng tu không đúng cách. Vì vậy, đối tượng chủ yếu được bảo tồn là kiến trúc của khu phố cổ. Khu vực này có nhiều khối nhà được xây dựng liền kề chung tường và theo kiểu nhà ống, chỉ cao từ 1 – 2 tầng, được trang trí bởi hoa văn cổ in màu nâu đậm trên trần nhà, cửa sổ được trang trí bởi hình vòm. Những căn nhà này đều được xây dựng vào cuối thế kỷ 19 và những năm 1920, có lối kiến trúc mang đậm bản sắc Trung Hoa nên cũng được chú trọng cải tạo và bảo tồn.

Để TP.HCM phát triển bền vững và hài hoà, không thể bỏ qua yếu tố trùng tu, bảo tồn các khu phố cổ, dấu ấn của một thời. “Bảo tồn là cần thiết, nhưng bảo tồn phải đảm bảo mục đích phát triển. Một đô thị phát triển bền vững, hài hoà phải có quá khứ, hiện tại và tương lai”, ông Lưu nói.

Tuy nhiên, ông Lưu cũng lưu ý, trong việc bảo tồn nhà cổ, di tích lịch sử trong khu vực của dự án cần phải đồng bộ, đó là bảo tồn cả những giá trị vật thể và phi vật thể. Bảo tồn làm sao để vẫn giữ được cái hồn của những con phố này, đó chính là những ngành nghề đang được người dân kinh doanh. Ví dụ như, phố đèn lồng Lương Nhữ Học, phố nghề thuốc Hải Thượng Lãn Ông… Do đó, thành phố không nên quá cứng nhắc trong việc bảo tồn. Mỗi một công trình cần có sự chủ động và cách ứng xử riêng. Nhiều di tích nằm trong diện trùng tu, thành phố đang lúng túng trong việc nên giữ lại cái gì khi bảo tồn, nhưng sau khi có đánh giá tổng thể, nhiều chuyên gia cho rằng, cái nào giữ được thì giữ, còn không thì làm mới hoàn toàn vì cái trang trí phù hợp cho hôm nay thì tương lai sẽ là bản sắc.

“Tuy nhiên, bảo tồn thế nào thì bảo tồn, mục đích cuối cùng vẫn phải vì cuộc sống của người dân nơi đây”, ông Lưu nhấn mạnh.

bài và ảnh: Đoàn Quý

Ba điểm nhấn trong bảo tồn và cải tạo khu phố cổ Dự án “Bảo tồn và cải tạo khu phố cổ người Hoa” của TP.HCM, nằm trong khu vực Chợ Lớn (bao gồm quận 5, 6, 10 và một phần quận 11, nơi tập trung rất nhiều người Hoa). Trong đó, có ba khu vực được xem là điểm nhấn cho toàn bộ không gian khu phố cổ Chợ Lớn. Khu vực 1 rộng 4,2ha được giới hạn bởi các tuyến đường Tháp Mười – Lê Tấn Kế – kênh Hàng Bàng – Bãi Sậy – kênh Hàng Bàng – Trần Bình. Khu vực 2 rộng khoảng 4,6ha được giới hạn bởi các tuyến đường Phù Đổng Thiên Vương – Nguyễn Trãi – Lương Nhữ Học – Trần Hưng Đạo. Trong khu vực này, đường Triệu Quang Phục sẽ trở thành xương sống, hai bên hành lang xây dựng phố đi bộ, phía giữa đường hạn chế giao thông, có điểm đỗ xe hai bên. Còn khu vực 3 rộng khoảng 5,2ha được giới hạn bởi các tuyến đường Hải Thượng Lãn Ông – Vạn Kiếp – đại lộ Võ Văn Kiệt…

nguồn: http://sgtt.vn/Kien-truc-doi-song/Chi-tiet/164394/Bao-ton-nhung-tranh-thanh%E2%80%A6-bao-tang.html

Đề xuất 'biến' khu Chợ Lớn thành phố cổ

Khoảng 440.000 dân sống trong khu phố cổ Chợ Lớn (quận 5 và 6, TP HCM) sẽ phải cam kết không xây nhà cao thêm hoặc cơi nới mở rộng. Đổi lại, họ sẽ hưởng lợi từ việc kinh doanh, giá trị nhà đất, môi trường sống...

TS Nguyễn Anh Tuấn, Phó giám đốc Trung tâm nghiên cứu kiến trúc Sở Quy hoạch - Kiến trúc cho biết, trong tuần tới sẽ báo cáo UBND TP HCM dự án "Ý tưởng thiết kế đô thị bảo tồn và cải tạo khu phố cổ Chợ Lớn".

Sơ đồ khu phố cổ Chợ Lớn.

Theo dự án, khu phố cổ Chợ Lớn rộng 68 ha bao gồm các phường 10, 11, 13, 14 (quận 5) và phường 1, 2 (quận 6), được giới hạn bởi các tuyến đường Tản Đà - Nguyễn Trãi - Phù Đổng Thiên Vương - Hồng Bàng - Lương Nhữ Học - Nguyễn Trãi - Phú Hữu - Tháp Mười - Lê Tấn Kế - Phan Văn Khỏe -Phạm Đình Hổ - Bãi Sậy - đại lộ Võ Văn Kiệt.

Ba khu vực làm điểm nhấn cho toàn bộ không gian khu phố cổ Chợ Lớn là chợ Bình Tây (khu vực 1); khu vực gồm nhiều đình, chùa bao quanh tuyến đường Triệu Quang Phục (khu vực 2) và khu vừa bảo tồn vừa phát triển, cho phép xây nhà cao tầng xung quanh đại lộ Võ Văn Kiệt (khu vực 3).

Theo ông Tuấn, sở dĩ phải bảo tồn và cải tạo khu phố cổ Chợ Lớn vì hiện nay tại khu vực này thiếu chỗ để xe, mở rộng đường quá sát công trình cổ, người dân cơi nới thêm chiều cao nhà, đặt biển quảng cáo quá lớn che khuất các công trình cổ, nhiều công trình xây mới phá vỡ tầng cao dãy nhà cổ... Ngoài ra, đây là khu vực có tiềm năng lớn về du lịch vì có nhiều đình, chùa, lễ hội...

Vị phó giám đốc nêu, khi dự án hoàn thành, người dân sống trong khu phố cổ Chợ Lớn sẽ được hưởng nhiều quyền lợi. Cụ thể, việc kinh doanh sẽ phát đạt hơn khi có nhiều du khách nước ngoài đến tham quan. Nhiều nhà dân sẽ có lợi từ việc cho thuê phòng nghỉ, giá trị nhà đất tại khu bảo tồn sẽ tăng lên.

Ngoài những cái lợi về kinh tế, người dân còn được hưởng lợi về môi trường sống như mặt tiền của các phố sẽ khang trang, ánh sáng đầy đủ, an ninh hơn... "Cái được lớn nhất là người dân sẽ được quan tâm một cách chuyên nghiệp của các nhà bảo tồn. Họ sẽ xác định cho người dân biết cái gì là cái có giá trị", ông Tuấn nói.

Tuy nhiên, người dân sống trong khu phố cổ Chợ Lớn sẽ phải cam kết không được xây nhà xây cao hoặc cơi nới hơn so với hiện tại. Trường hợp xây mới cũng phải theo kiến trúc hài hòa, đồng bộ với cả khu phố cổ. "Trong vòng bán kính 50 m quanh các di sản quan trọng như đình, chùa... người dân sẽ không được xây quá 5-6 tầng, không được đặt các biển quảng cáo che khuất công trình và không được sửa nhà bằng những vật liệu không phù hợp...", ông Tuấn nói.

Đường Trịnh Hoài Đức (phường 13, quận 5) bên cạnh những ngôi nhà vừa mới được cải tạo là những ngôi nhà cổ. Ảnh: Tá Lâm.

Cũng theo ông Tuấn, đề án này đã tính đến bài toán giao thông. Khi bắt đầu xây dựng ý tưởng, tổ tư vấn đã xin ý kiến phản biện của các cơ quan chức năng như Sở Giao thông Vận tải TP HCM. "Như ở khu 3 khi hoàn thành thì tuyến đường Hải Thượng Lãn Ông sẽ được thu hẹp lại, tạo một khuôn viên hành lang xanh ở giữa và xây dựng một bãi xe ngầm phía dưới con đường này", ông Tuấn nói.

Tuy nhiên, ông Tuấn cũng nhấn mạnh, đây mới là ý tưởng nên chưa tính toán kinh phí thực hiện và cũng chưa tính đến phương án giãn dân khi các thế hệ gia đình cùng chen chúc trong ngôi nhà không được mở rộng thêm như tình trạng người dân sống tại phố cổ Hà Nội đang gặp phải.

"Sự phân hóa trong gia đình và cấu trúc xã hội sẽ thay đổi trong tương lai. Xu hướng tách hộ và trẻ lập gia đình xong không muốn ở chung với bố mẹ gia tăng trong tương lai sẽ làm giảm bớt áp lực về dân số. Do đó, tôi vẫn bảo vệ quan điểm giá trị của phố cổ không nhất thiết phải đưa vấn đề tăng thêm áp lực về dân số vào", ông Tuấn khẳng định.

Theo ông Tuấn, người nghĩ ra ý tưởng bảo tồn và cải tạo khu phố cổ Chợ Lớn là ông Phạm Doãn Thuật, nguyên giám đốc trung tâm nghiên cứu kiến trúc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP HCM. Sau 4-5 năm theo đuổi, đề án này cuối cũng cũng được hoàn thành. Đơn vị tư vấn là Công ty DCU (Tây Ban Nha).

Chi tiết 3 khu vực làm điểm nhấn cho toàn bộ không gian khu phố cổ Chợ Lớn: Khu vực 1 rộng 4,2 ha được giới hạn bởi các tuyến đường Tháp Mười - Lê Tấn Kế - kênh Hàng Bàng - Bãi Sậy - kênh Hàng Bàng -Trần Bình. Tại đây, dự án sẽ tăng diện tích không gian công cộng chợ Bình Tây, nâng cấp quảng trường phía trước chợ, mặt đường cho người đi bộ, tổ chức bãi đậu xe và phân bố hợp lý các tuyến giao thông. Đối với kênh Hàng Bàng sẽ được khôi phục lại bằng cách nạo vét, cải tạo để thành một điểm du lịch hấp dẫn. Đối với khu vực 2 rộng khoảng 4,6 ha được giới hạn bởi các tuyến đường Phù Đổng Thiên Vương - Nguyễn Trãi - Lương Nhữ Học - Trần Hưng Đạo. Đây là nơi có nhiều đình, chùa, hội quán mang nét đặc trưng của người Hoa như chùa Tam Sơn, đình Minh Hương, hội quán Phú Nghĩa... và nhiều lễ hội mang tính đặc trưng riêng như Tết Trung Thu, Nguyên Tiêu, lễ chùa Thiên Hậu, Quan Âm... Do đó, dự án sẽ nhấn mạnh đến giữ gìn và củng cố các di sản văn hóa, phát triển du lịch. Một số tuyến phố sẽ trở thành phố đi bộ gồm đường Nguyễn Án và Phú Định. Trong khu vực này, đường Triệu Quang Phục sẽ trở thành xương sống, hai bên hành lang xây dựng phố đi bộ, phía giữa đường hạn chế giao thông, có điểm đỗ xe hai bên. Đối với khu vực 3 rộng khoảng 5,2 ha được giới hạn bởi các tuyến đường Hải Thượng Lãn Ông - Vạn Kiếp - đại lộ Võ Văn Kiệt. Với mục tiêu tạo môi trường phát triển mới, tạo vùng đệm giữa dải phát triển và khu vực di sản bảo tồn, phía mặt tiền đường Võ Văn Kiệt sẽ được phép xây nhà cao tầng, còn phía trong từ đường Trần Văn Kiều trở vào sẽ trở thành khu cách ly có kiểm soát chiều cao.

Tá Lâm

nguồn: http://vnexpress.net/gl/xa-hoi/2012/05/de-xuat-bien-khu-cho-lon-thanh-pho-co/

090822- Bảo tồn phố cổ : cũ mà vẫn mới

Vấn đề bảo tồn, tôn tạo trong các khu phố cổ hiện nay không còn là chuyện mới, nhưng cũng vẫn chưa cũ. Nó không còn mới bởi đã được chúng ta nhắc đến rất nhiều, nhưng nó chưa cũ vì vấn đề vẫn chưa được giải quyết hợp lý và cũng chưa có ai đưa ra được phương sách nào cụ thể, phù hợp. Bảo tồn cái gì, bảo tồn như thể nào luôn là một dấu hỏi lớn đang đặt ra. 

Phố cổ hay phố khổ

Bên cạnh cái “mác” được gắn trên mình, những ngôi nhà khu phố cổ dường như phải chịu rất nhiều gánh nặng, gánh nặng từ phía những nhu cầu của gia chủ và gánh nặng từ phía bảo tồn của các nhà quản lý. Khi mà những gánh nặng này chưa được khơi thông, chưa có điểm nhìn chung thì rõ ràng gây bất lợi cho cả hai bên. Có đến đây mới thấy, tình trạng các khu nhà không có nhà vệ sinh riêng chiếm đến trên 50%, họ phải dùng nhà vệ sinh chung với vài hộ gia đình khác. Bên cạnh đó, các công trình phụ khác như nhà tắm, nhà bếp cũng trong tình trạng tương tự. Việc thiếu thốn, trật trội đã dẫn đến những quá tải trong sinh hoạt của người dân nơi đây, càng làm xấu đi cảnh quan và bộ mặt của khu phố.

Do phải sống trong một không gian hẹp, thiếu không gian nên đã dẫn đến việc các gia đình sống nơi đây luôn phải tìm mọi cách để mở rộng diện tích. Bề ngang thì có hạn, họ chỉ còn một cách duy nhất đó là mở rộng lên cao, bằng cách làm thêm tầng mái; các khu không gian dùng chung giữa các khu nhà cũng bị thu hẹp đến mức tối đa để phục vụ cho việc mở rộng diện tích. Cũng từ đó mà cảnh quan kiến trúc bị phá vỡ, thay đổi.

Nếu như chỉ nói đến đây thì rõ ràng chưa hết, các căn nhà khu phố cổ, tiêu biểu như khu Hàng Buồm thường là những khu nhà cổ nên tình trạng xuống cấp rất trầm trọng. Mái nhà bị giột, thấm, tường nhà bị ăn mòn. Trong khi đó, đa phần những khu nhà ở đây sống rất đông đúc. Có những gia đình như trường hợp nhà số 50 Hàng Buồm có tới 28 người thuộc 8 gia đình nhỏ sinh sống. Có nhưng khu nhà thì chủ yếu là anh chị em cùng ở, có những khu nhà thì lại toàn những người lạ sống cùng, do vậy vấn đề quản lý cũng như những mâu thuẫn trong quyền lợi, sinh hoạt thường xuyên xảy ra.

Trước những nhu cầu của sinh hoạt hàng ngày, người dân nơi đây cũng rất mong mỏi có được một không gian phụ riêng biệt và sạch sẽ, tuy nhiên do diện tích hẹp và cũng do là khu phố cổ nên để có được những điều tối thiểu đó không đơn giản, thế là họ đành phải làm theo cách riêng của họ: ngăn chỗ này một ít, nới chỗ kia một tẹo. 

Bảo tồn cái gì và bảo tồn như thế nào?

Việc bảo tồn cái gì, tại sao phải bảo tồn liên quan đến việc bảo tồn như thế nào nó như là hai mặt của đồng tiền vậy. Đa phần những ngôi nhà trong khu phố cổ hiện nay không còn giữ được dáng vẻ như trước nữa mà thường chỉ còn lại phần trước của ngôi nhà giữ lại theo kiểu cũ còn phần trong thì đa phần đã bị sửa sang, xây mới theo kiểu hiện đại. Mặt tiền các ngôi nhà thường hẹp và sâu, các gia đình thường dành phần mặt tiền đó để kinh doanh, phía trước là cửa hàng và phía sau là phần phụ, gia đình sống ở phần giữa nên ánh sáng không vào nên thường rất trật và bí. Trong quá trình biến đổi, các ngôi nhà được xây dựng từ thấp nâng lên cao dần, hoặc từng ngôi nhà riêng được ghép thêm gian để mở rộng.

Trên cơ sở nghiên cứu một số ngôi nhà ở Hàng Buồm, nhóm nghiên cứu của GS. Fukukawa, ĐH Chiba Nhật Bản đã  đưa ra một số định hướng bảo tồn: Thứ nhất là chúng ta đưa ra những thiết kế phù hợp với khu phố cổ mà vẫn tạo được không gian sống, thứ 2 là cần tìm hiểu xem gia đình có mong muốn cải tạo không, và thứ 3 là vấn đề kinh phí.

Các ngôi nhà trên phố Hàng Buồm được giáo sư Fukukawa đề cập đến trong nghiên cứu 

 
Một số hình ảnh minh họa bài trình bày của GS.TS Furukawa tại (nguồn: Viện Quy hoạch và Kiến trúc đô thị - UAI) 

Tại Nhật Bản, các khu phố cổ thường được bảo tồn theo 4 quy trình: xác định khu vực bảo tồn, nêu danh sách các nhà có giá trị bảo tồn, từ đó nêu ra phương hướng. Thường thì người ta sẽ xác định các giá trị bảo tồn cơ bản và sau đó quy định không được thay đổi hình thức và cải tạo. Với những nhà không nằm trong danh sách cải tạo, những thay đổi cũng không được làm ảnh hưởng tới bên ngoài. Khi người ta có nhu cầu tu bổ kiến trúc bên trong cũng như bên ngoài phải thông qua cơ quan quản lý, một phần kinh phí phải tự túc.

Đối với những ngôi nhà nằm trong khu vực được bảo tồn sẽ được chính phủ hỗ trợ một phần kinh phí, đối với những nhà không nằm trong danh sách được bảo tồn thì phân ra làm 03 loại: những nhà tuân thủ một cách nghiêm ngặt những quy chế trong quá trình tu bổ, sửa chữa thì sẽ được hỗ trợ kinh phí còn những nhà không giữ được quy chế bảo tồn thì không được hỗ trợ. Trường hợp các nhà khu phố cổ Hà Nội cũng có thể đi theo khuynh hướng vừa rồi, tất nhiên là các nhà quản lý cũng cần cân nhắc về mức độ hỗ trợ cho chính xác và hợp lý. Bên cạnh đó, chúng ta cũng có thể đặt phương án xây thêm tầng trên và sẽ bán chúng, lấy tiền sửa chữa phần dưới.

Trong khi bảo tồn khu phố cổ thì mặt ngoài khá quan trọng vì nó tạo nên hình ảnh cả khu phố. Tuy nhiên, nhưng mà khuynh hướng hiện nay là mở rộng tối đa đến mức có thể như là đưa khu vệ sinh ra ngoài, gây khó khăn cho công tác bảo tồn. Giả sử chúng ta có thể dãn một số căn hộ ra ngoài thì cũng không cần nâng cao, hoặc nhiều nhà có thể chung nhau một không gian thì giảm bớt kinh phí.

Giả sử chúng ta có một ngôi nhà phố cổ với mặt tiền 4m, diện tích 36m khá lộn xộn, giả sử chúng ta giữ không gian sân giữa là 9m thì chúng ta sẽ nâng lên đến tầng thứ 3. Vấn đề là chúng ta có thể giữ được yếu tố ở đây là duy trì mặt trước và sân giữa để sinh hoạt thì vẫn có được không gian sống hợp lý. Nếu trong trường hợp các nhà trong khu phố cổ nhất định không chịu chuyển đi thì chúng ta có thể lựa chọn những khu đất để xây chung cư với mức giá vừa phải chứ không nhất thiết phải chuyển ra ngoại ô.

Trong trường hợp chúng ta đưa ra được một phương án tổng thể cho cả khu phố thì chắc chắn sẽ có được một không gian đẹp, thoáng. Để làm được điều này thì bản thân những người dân sống trong đó phải đồng thuận. Bởi lẽ có hiện trạng lộn xộn hiện nay là do các chủ nhà tự động sửa theo ý mình mà không theo một quy luật chung. Nếu chúng ta xây dựng được một hội đồng thì chắc chắn sẽ có được sự đối thoại giữa các hộ dân với nhau. Mọi vấn đề liên quan sẽ được thông qua, hội đồng cũng là người đứng ta chịu trách nhiệm vay kinh phí sửa chữa, sau khi bán những khu có thể được thì sẽ dùng tiền đó để trả cho chi phí sửa chữa. Họ đóng vai trò là những nhà điều phối. Hình thức bảo tồn khu phổ cổ có sự tham gia của người dân được diễn ra khá phổ biến trong các nước khác trên thế giới. Đồng thời, chúng ta cũng cần phải điều tra xem người ta có muốn đi hay không. Ở phố cổ có đặc thù là người dân sinh sống trong điều kiện rất trật chội, khó khăn nhưng việc làm và mưu sinh lại dễ hơn những nơi khác. Đây là một trong những yếu tố hết sức quan trọng.

Cái yếu và thiếu của Việt Nam hiện nay là chưa có được quy hoạch chi tiết về một khu phố, đặc biệt là những nơi nhạy cảm như khu phố cổ. Việc bảo tồn cái gì, bằng cách nào, mô hình của phố cổ trong tương lai ra sao? Những điều này vẫn còn chưa có hồi kết. Hãy làm sao để phố cổ là một cơ thể sống chứ đừng biến nó thành một khu phố chết.

Nhật Minh

nguồn: http://mag.ashui.com/index.php/tuongtac/phanbien/55-phanbien/1089-bao-ton-pho-cc-cu-ma-van-moi.html

090821- Giữ hồn nhà phố cổ

(TT&VH) - LTS: Trong “Cuộc trò chuyện về 27 năm bảo tồn Hội An” chúng tôi đã đề cập đến nỗi lo “đổi máu” cộng đồng dân cư ở đây. Tiếp nối vấn đề này, bạn Yên Vân đã gửi cho chúng tôi bài viết từ góc nhìn riêng của mình.

1. Trong cơn lũ quét của giá nhà đất, người phố cổ Hội An bán nhà. Những ngôi nhà mấy trăm năm bình yên tọa lạc giữa lòng phố cổ bỗng nhiên rùng rùng sang tên, đổi chủ.

Nhu cầu bức thiết về nhà ở, yêu cầu nâng cấp cuộc sống của con người khiến những ngôi nhà dù đã là nơi sinh sống của nhiều thế hệ người trong gia tộc bỗng trở nên chật chội. Không cần quá nhanh nhạy trong tính toán người ta vẫn dễ dàng nhận ra rằng một ngôi nhà cổ có thể hóa thân thành nhiều ngôi nhà khác không xa nội thị, rông rãi, khang trang mà vẫn đảm bảo việc thờ tự, kính trọng ông bà, tiên tổ.

Thêm vào đó, Hội An đang là điểm đến rất “hot” của du khách trong và ngoài nước, các dịch vụ du lịch đang hái ra tiền, hình thái cửa hàng - nhà cổ, văn phòng du lịch - nhà cổ thực sự trở thành nét độc đáo có thể khiến du khách phải mở hầu bao một cách vô cùng dễ dàng và thân thiện. Nhiều ngôi nhà mấy trăm năm từng gắn liền với các thương hiệu, tên tuổi, gia tộc lần lượt được chuyển giao cho những người chủ mới.

 

Nhà hàng “Đá trắng” là số 98 Lê Lợi, trước đây chủ nhà là Loan (người Nam Định),
bán phở, miến. Giờ đã cho người nước ngoài thuê mở nhà hàng, thuần túy là quán bar

Phố cổ bỗng sinh động hơn với bao toan tính “dương đông kích tây”, chạy đua giá cả của kẻ mua người bán, với thầm thì, bàn tán của những kẻ “ngọa” cà phê “quan hổ đấu” sự lên xuống của giá nhà, hoặc mỉa cười hoặc đau đớn trước sự đổ vỡ của những mối thâm tình mang tên Hội An vốn là niềm kiêu hãnh của không biết bao thế hệ người phố cổ. Xét trên bề mặt, chẳng có gì là sai khi người ta có đầy đủ giấy tờ hợp lệ cùng tư cách pháp nhân với tài sản của mình và hơn thế, người ta có quyền lựa chọn cuộc sống tốt nhất cho mình. Song những cuộc chuyển nhượng “lịch sử” này đã để lại nhiều di chứng làm nên những vết rách khá sâu khó lòng sửa chữa của cái đô thị cổ kính này.

2. Không ai mua nhà phố cổ để ở nên đa phần các ngôi nhà được tu sửa rồi bố trí nội thất cho phù hợp với công việc, ngành nghề kinh doanh của chủ nhân. Lòe loẹt, sáng trưng bởi vô số sắc màu của hàng hóa, vải vóc, đồ mỹ nghệ, tranh ảnh..., nhưng ngôi nhà cổ đã thật sự mất đi cái hồn của nó. Những cư dân từ mấy trăm năm trước mà cuộc sống gắn liền với những bước thăng trầm của phố cổ giờ đã chuyển đến nơi ở mới. Chủ nhân mới của những ngôi nhà cổ hầu hết là những thế lực siêu nhiên như thần Tài, ông Địa, tổ nghề... Bàn thờ họ để ngay dưới đất trông thẳng ra đường, tơ hơ những ngựa bạch, bạc nén, vàng thoi hàng mã... cùng hương đèn nghi ngút cháy không ngừng nỗi mong mỏi thành kính được quanh năm mua may bán đắt...

Sang nhượng rồi, nhà cổ vẫn nằm đó, còn nguyên mái ngói âm dương, tường rêu, cột gỗ, mắt cửa, giếng trời... nhưng cái dáng nghiêng nghiêng nặng trĩu thời gian giờ cứ như một sự cố tình làm điệu, thiếu sắc hồn và vô duyên lạ. Không phải người Hội An không nhận ra điều này bởi ngay sau cơn say chuyển nhượng, họ đã chới với. Những chia chác nơi pháp đình, những lời bấc tiếng chì của máu mủ ruột rà và cả những thanh âm câm lặng của đổ vỡ, ly tán nhân tình diễn ra ngay từ khi cuộc mua bán bắt đầu bây giờ mới âm ỉ ngấm.

Nhiều người Hội An xa xứ đã ngập ngừng bước chân khi trở về phố cổ. Về quê không lẽ ở khách sạn, đến bảo tàng mà sống nỗi lòng quê? Nhưng nhà cũ không còn, tình thâm đã mất, còn có thể làm gì khác ngoài việc bíu chặt thành giếng sâu đang lẳng lặng hút gió sân trời, xộc xệch nỗi buồn du khách, lạc lõng viếng thăm ngay mái nhà cũ của mình? Song cũng chẳng phải đợi cái ngày người Hội An xa xứ trở về thăm quê, ghé ngôi nhà cũ, người ta mới nhận thấy sự lệch xô của phố. Bao người vừa chuyển hộ khẩu ra Tân An, Cẩm Hà, Cẩm Châu... mỗi ngày, ngang qua nhà cũ, gặp mắt cửa trô trố nhìn mình xa lạ mà chẳng dám đau, muốn bước qua bậc cửa mà ngại gương mặt thần tài lạnh lùng dò xét.

3. Những người có trách nhiệm vội nghĩ cách cứu phố cổ. Không chỉ là tăng kinh phí trùng tu, tôn tạo, tăng thêm số ngày phố không có động cơ để giảm thiểu những xung động có thể làm ảnh hưởng đến độ bền vững của những nếp nhà. Không chỉ là cải thiện hệ thống đường xá, cống thoát nước, đường dây điện hay thắp đèn lồng làm tăng độ sinh động và lung linh cho phố cổ. Nghe đâu sẽ có những qui định mới về việc mua bán, chuyển nhượng nhà trong phố để ngăn chặn việc phố cổ Hội An bị “Hà Nội hóa”, hoặc “Sài Gòn hóa” gì đấy.

Nhưng đó phải chăng chỉ là giải pháp bề mặt bởi đâu phải chỉ khi nhà cổ vào tay người Hà Nội, Sài Gòn... phố cổ mới bị cướp mất hồn? Những người giàu có ở Hội An đã mua rất nhiều nhà trong phố. Họ chỉ cần một ngôi nhà để ở và cũng chỉ cần đến một bàn thờ tiên tổ. Ai nỡ lòng nào bắt ông bà chia lìa mỗi người mỗi nhà và cũng chẳng ai thờ ông cha người khác trong nhà mình. Mà nếu có muốn làm điều đó cũng chẳng có con cháu hiếu đễ nào cho phép. Nhà cổ, không gian kiến trúc, không gian văn hóa cùng nếp sống lâu đời của người Hội An, cái làm nên thần thái riêng cho di sản nổi tiếng này vì thế, dường như đang bị co gói lại nhường chỗ cho những cửa hàng, cửa hiệu ngột đếm đo, bán mua, toan tính.

Bên cạnh việc giáo dục ý thức trân trọng, giữ gìn di sản cha ông để lại cho người dân, nên chăng, cần có một giải pháp ở chiều sâu nhằm hỗ trợ giải quyết nhà ở cho người dân trong khu phố cổ có nhu cầu tách hộ để họ không bị thúc bách bởi việc chia chác hương hỏa tổ tiên trong quá trình tìm kiếm một không gian sống thoải mái hơn cho mình. Bên cạnh đó, giải pháp hạ giá nhà đất trong khu phố cổ bằng cách không cho phép mở thêm các cửa hàng kinh doanh tại các ngôi nhà cổ và dần đưa các cửa hàng kinh doanh ra khỏi phạm vi khu phố cổ mặc dù rất khó khăn để thực hiện nhưng có lẽ đã đến lúc nên được nghĩ tới. Bởi lẽ, bảo tồn một di sản văn hóa không chỉ là giữ cái còn lại mà còn phải tìm mọi cách để cái còn lại ấy được tiếp tục sống lâu bền cuộc sống của chính nó cùng thời gian. Một khi, hồn phách không còn, thân xác chỉ còn là những hóa thạch. Người ta đi ngược thời gian, đào xới quá khứ mong tìm vết hóa thạch mà tiếc nhớ, tự hào cho những gì đã làm nên văn minh nhân loại chứ có ai tự hóa thạch lộ thiên mình hòng để thành di sản của mai sau?

Yên Vân

nguồn: http://anonymouse.ru:8000/cgi-bin/nph-proxy2.cgi/010110A/uggc:/=2fjjj.gurgunbinaubn.ia/381A20090501110341708G0/tvh-uba-aun-cub-pb.ugz